Leczenie alkoholizmu jest dobrowolne, jedynym wyjątkiem są sytuacje, w których dana osoba została sądowo do niego zobowiązana - w takich sytuacjach, na mocy decyzji sądu, jest odprowadzana do placówki terapeutycznej. Droga do sądowego zobowiązania alkoholika do leczenia: postępowanie może wszcząć gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych na wniosek np. sąsiada wobec sąsiada, rodzina wobec uzależnionego, instytucja wobec podopiecznego. Aby postępowanie zostało wszczęte, muszą zaistnieć dwie przesłanki: alkoholik trwa w nałogu bardzo długo i nie chce z własnej woli poddać się leczeniu. Drugim czynnikiem są przesłanki społeczne, gdy alkoholik swoim zachowaniem stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia innych - jest sprawcą przemocy w rodzinie, utrudnia wychowanie dzieci.